Türkiye'de enflasyonun etkisiyle yaşam maliyetleri vatandaşların en çok konuştuğu konular arasında yer alırken, TÜİK'in yayımladığı 2024 verileri bölgeler arası çarpıcı farkları ortaya koydu. Fiyat düzeyi endeksi Türkiye ortalamasını 100 kabul ederken, 100'ün üzerindeki bölgeler "pahalı", altındakiler "ucuz" olarak değerlendiriliyor. Genel endekste İstanbul 112,6 puanla zirvede yer alırken, en düşük puan 91,5 ile Güneydoğu Anadolu'daki bazı illerde kaydedildi.
Bu veriler, büyükşehirlerdeki yüksek kira ve hizmet maliyetlerinin dar gelirli aileleri zorladığını bir kez daha gösteriyor. Özellikle konut harcamalarında İstanbul'un endeksi 147,3'e ulaşırken, bazı doğu bölgelerinde bu rakam 73'lere kadar düşüyor. Uzmanlar, bu farkların iç göçü tetiklediğini ve uygun maliyetli illere yönelimin arttığını belirtiyor.
Genel Fiyat Düzeyi Endeksinde Son Durum
TÜİK'in İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması (İBBS 2. düzey) verilerine göre öne çıkan bölgeler:
En Pahalı Bölge: İstanbul (112,6 puan) – Türkiye ortalamasından yüzde 12,6 daha pahalı.
En Ucuz Bölge: Mardin, Batman, Şırnak, Siirt (91,5 puan) – Ortalamadan yüzde 8,5 daha ucuz.
Diğer ucuz bölgeler: Ağrı, Kars, Iğdır, Ardahan gibi Doğu Anadolu illeri belirli kalemlerde düşük endeks gösteriyor.
Harcama Gruplarına Göre En Ucuz ve En Pahalı Bölgeler
Veriler, temel ihtiyaçlarda bölgesel farklılıkları detaylı şekilde ortaya koyuyor:
Konut: En pahalı İstanbul (147,3), en ucuz Ağrı, Kars, Iğdır, Ardahan (73,8).
Gıda ve Alkolsüz İçecekler: En pahalı Balıkesir-Çanakkale (106,0), en ucuz Mardin-Batman-Şırnak-Siirt (95,1).
Giyim ve Ayakkabı: En pahalı Balıkesir-Çanakkale (108,4), en ucuz Ağrı-Kars-Iğdır-Ardahan (87,1).
Sağlık: En pahalı İstanbul (136,8), en ucuz Mardin-Batman-Şırnak-Siirt (73,6).
Lokanta ve Oteller: En pahalı İzmir (113,8), en ucuz Ağrı-Kars-Iğdır-Ardahan (88,5).
Ulaştırma: En pahalı İstanbul (103,8), en ucuz Mardin-Batman-Şırnak-Siirt (95,2).
Bu farklar, özellikle kira ve konut giderlerinin büyükşehirlerde aile bütçelerini zorladığını gösteriyor. Doğu bölgelerinde ise temel tüketim ürünleri ve hizmetler daha erişilebilir seviyelerde.
Neden Bölgeler Arası Fark Bu Kadar Büyük?
Uzmanlar, farkların şu nedenlerden kaynaklandığını belirtiyor:
Nüfus yoğunluğu ve talep: Büyük şehirlerde yüksek talep fiyatları yukarı çekiyor.
Turizm etkisi: İzmir ve Balıkesir gibi bölgelerde hizmet sektörü maliyetleri artıyor.
Gelir dağılımı: Doğu illerinde düşük talep ve maliyetler ucuzluğu koruyor.
Tedarik zinciri: Gıda gibi kalemlerde yerel üretim avantajı bazı bölgelerde etkili.
Veriler, dar gelirli vatandaşların büyükşehirlerden uzaklaşarak daha ekonomik illere göç ettiğini destekliyor. Özellikle emekliler ve genç aileler, uygun kira ve gıda fiyatları nedeniyle Doğu Anadolu'yu tercih ediyor.
Vatandaşlar İçin Öneriler
Yaşam maliyeti karşılaştırması yapanlar şu noktalara dikkat etmeli:
Aylık gider planlaması: Konut ve gıda en büyük kalemler; ucuz bölgelerde tasarruf yüksek.
Göç kararı: İş fırsatlarını göz ardı etmeden maliyet avantajı değerlendirilebilir.
Güncel takip: TÜİK verileri yıllık bazda güncelleniyor; yerel belediye duyuruları da önemli.
Bütçe yönetimi: Temel ihtiyaçlarda bölgesel farklardan yararlanmak mümkün.