Medeniyetler kılıçla değil, kucakla büyür. Türk-İslam medeniyeti de Hoca Ahmet Yesevi’nin hikmetinden Gül Baba’nın gönlüne uzanan bir "insanı kazanma" hattıdır. Bugün çip, enerji ve yapay zekâ çağında bu hattı yeniden okumazsak yolumuzu kaybederiz.

1. Medeniyet

Türk-İslam’ı "din" olarak değil "medeniyet" olarak okumak gerekir. Çünkü medeniyet bölen değil, birleştirendir.

Formül basittir: “Türk Devlet Aklı + İslam’ın Adalet ve Ahlakı = Türk-İslam Medeniyeti”

Bu sentezde şeriat var, töre var, kanun var. Kervansaray var, vakıf var, adalet var. Yani laf değil, hâl var.

2. Tarihten Günümüze Pusula Yesevi ve Gül Baba örneğinden vererek yerine ulaşmıştır.

Hoca Ahmet Yesevi Kılıç sallamadı. Türkçe hikmet söyledi. "İnsan ol" dedi. Tohum attı.

Gül Baba gibi yol hoşgörüsünde yüce insanlar Bütün Balkan coğrafyasına; Romanya’ya, Bulgaristan’a, K. Makedonya’ya gitti. Türbesiyle kaldı. Zorla değil, muhabbetle iz bıraktı.

İkisinin ortak dersi: Önce gönülleri fethet, sonra toprağı.

3. Önce Kendimize Adalet Hoşgörüsü

Binlerce yıldır ayakta kalmanın sırrı; önce kendimize, sonra diğer mensuplara adalet dağıtmakla mümkün olur anlayışı hâkim olmuş.

Evde adalet yoksa dışarıya adalet götüremezsin. Önce "reaya" tok olacak, sonra komşu sofraya davet edilecek.

Osmanlı’nın "millet sistemi" bunun adıydı.

4. Yarın İçin Formül

İnsan sayısı azalıyor, dünya ortaklaşıyor. Bu çağı kazanmanın yolu üç şeyden geçiyor:

a. Zamanın emreden: Model Çip, AI (Yapay zekâ), Enerji. Yeni "Kanunname"miz bu.

b. Kaynağı Adaletli paylaşan,

c. Fiziksel ve düşünce kucaklaşması için para olmadan kucak boş, kucak olmadan model çöker.

Bizim konuşmaya ihtiyacı olmayan bir medeniyetin sahibiyiz. Kısaca Türk-İslam medeniyeti laf kalabalığı yapmaz. İşi yapar ve gösterir.

21’inci yüzyılda da yapmamız gereken: Güçlü ol ama merhametli ol. Zengin ol ama paylaş. İleri git ama kökünü, Yesevi’yi, Gül Baba’yı unutma.

Balkanlar bize "kaybettiğimiz yer" değil, "tekrar kucaklaşacağımız yer" olmalıdır.

Dr. Abdullah BUKSUR
İnsan Hakları Eksperti