Türk Devletleri Teşkilatı (TDT), küresel güç mücadelesinin yeni merkez üssü haline gelen Avrasya coğrafyasında gücünü pekiştiriyor, tahkim ediyor. Ankara Zirvesi’nde yaşanan bir diplomatik gelişme, teşkilatın gelecekteki genişleme ve nüfuz stratejisine dair ezberleri bozdu. Kurucu unsur Azerbaycan’ın jeopolitik motor rolü tam gaz devam ederken, gözlemci üye Macaristan’daki hükümet değişimi ve rüzgârın yön değiştirmesi TDT için yeni bir sınavın kapısını aralıyor.

ANALİZ:

Türk Devletleri Teşkilatı (TDT), Ankara'da düzenlenen son Liderler Zirvesi ile küresel koridorlar savaşında rüştünü bir kez daha ispat etti. Çin’den Avrupa’ya uzanan ticaret hatlarının güvenliği, Hazar transit geçişleri ve enerji arz güvenliği masadayken, zirvenin en çok konuşulan başlıklarından biri masada fiziken yer almayan bir aktör vardır: Macaristan.

Budapeşte’nin zirveye üst düzey katılım göstermemesi, teşkilatın iki önemli sacayağı olan Azerbaycan ve Macaristan’ın TDT üzerindeki nüfuzunu ve bu iki ülkenin teşkilat geleceğini nasıl şekillendireceğini yeniden tartışmaya açtı.

Bir Taraftan TDT ve Bakü, Teşkilatın Siyasi ve Jeopolitik Değerlerini Konuşalım.

Azerbaycan, TDT için sadece bir üye değil; teşkilatın vizyonunu sahada gerçeğe dönüştüren jeopolitik bir motordur. Karabağ’da elde edilen tarihi zaferin ardından Bakü, Türk dünyasının askeri ve stratejik iş birliği iştahını artıran bir özgüven merkezi haline geldi.

Bugün küresel ticaretin yeni gözdesi olan Hazar Geçişli Doğu-Batı Orta Koridoru’nun tam göbeğinde Azerbaycan yer alıyor. Bakü-Tiflis-Kars demiryolu ve gelişmiş liman altyapısı, Orta Asya’nın zenginliklerini Batı’ya bağlayan yegâne güvenli kapı. Dahası, Avrupa’nın Rus gazına alternatif aradığı bu kritik dönemde Kazak ve Türkmen enerjisinin Batı pazarlarına ulaşması da yine Bakü’nün lojistik ve diplomatik başarısına bağlı. Azerbaycan olmadan TDT’nin küresel bir aktör olarak varlık göstermesi neredeyse imkânsız.

Budapeşte’de Eksen Kayması Doğru Okuma İdeolojiden Öte Pragmatizme Göre Değerlendirmeye İhtiyaç Vardır.

Diğer tarafta ise teşkilatın Avrupa’daki kalesi, gözlemci üye Macaristan var. Viktor Orbán döneminde "Doğuya Açılım" politikasıyla TDT’ye eklemlenen, Budapeşte’de TDT temsilcilik ofisi açarak teşkilatı AB koridorlarına taşıyan Macaristan, bugün köklü bir siyasi dönüşümün içinden geçiyor.

Başbakan Péter Magyar liderliğindeki yeni Macar hükümeti, dış politikada yüzünü yeniden Brüksel ve Atlantik ittifakına çevirme sinyalleri veriyor. Ankara’daki zirveye mesafeli durulması, Orbán döneminin "kültürel ve ideolojik Türk dünyası" vurgusunun yeni yönetim tarafından rafa kaldırıldığının somut bir göstergesi. Magyar hükümeti için öncelik, AB ile ilişkileri tamir etmek ve Batı blokundaki yerini sağlamlaştırmak.

TDT Yeni Dönemde Neler Bekliyor?

Macaristan’ın bu mesafeli tutumu TDT’nin sonu mu şeklinde içinde çıkılmaz sorun demek gibi okunmalıdır diye bakıyorum. Diplomatik kaynaklar ve rasyonel ekonomik veriler, ilişkilerin tamamen kopmayacağını, aksine kabuk değiştireceğini bize objektif verileri veriyor.

Macaristan siyasi olarak Batı normlarına yaklaşsa da "yeşil enerji" ve "arz güvenliği" gibi hayati konularda Azerbaycan’a ve dolayısıyla TDT coğrafyasına bağımlı. Macar şirketlerinin Hazar’daki Şah Deniz gaz sahasındaki milyarlarca dolarlık yatırımları ve bölgedeki ticari ortaklıkları, yeni hükümetin de göz ardı edemeyeceği kadar büyük rasyonel gerçekler.

Netice olarak TDT’de "romantik ve ideolojik" bağlar dönemi, yerini "pragmatik ve kurumsal" bir döneme bırakacaktır diye okuma yapıyoruz. Macaristan’ın geri çekilen siyasi coşkusu teşkilatın Avrupa kanadında geçici bir yavaşlamaya neden olsa da Azerbaycan’ın kurucu dinamizmi ve Orta Koridor’un küresel vazgeçilmezliği, Budapeşte’yi de bu masada rasyonel bir ortak olarak tutmaya devam edecektir. Türk dünyası, rüzgâra göre yön değiştiren siyasi liderliklerin ötesinde, coğrafyanın ve ekonominin dikte ettiği kalıcı bir entegrasyona doğru emin adımlarla ilerliyor. Bu Macar çorbası Gulaş yemek için başında beklemek Medeniyet yürüyüşünde bir tas çobandan öte bir şeydir…

Dr. Abdullah BUKSUR
İnsan Hakları Eksperti